Le tour du monde en quatre-vingts jours… Seksen Günde Dünya Turu… Bizdeki müthiş tercümesi ile Seksen Günde Devr-i Alem. Jules VERNE bu kitabı 1872’de yazmış. O zamanın aklıyla dünya turu da neymiş, 1872’de dünyanın ne kadarını biliyorsun da ne kadarını gezeceksin sanki, diye düşünüyor insan… Osmanlı kafasıyla…
Le Tour du Monde… Dünya Turu… 1860’da Fransa’da yayın hayatına başlayan haftalık gezi, seyahat dergisi. 1914 yılına kadar yayımlanmış. Oldukça kapsamlı, her kıtadan ülkeler, kültürler hakkında uzun uzun yazıların yer aldığı, gravürlerle desteklenmiş kapsamlı bir dergi. Kutuplardan tutun, Okyanusya’ya kadar yok yok. Bugün bile gitmeyi göze alamayacağınız ülkelere gitmişler, yazmışlar, çizmişler. Sanırım Jules VERNE’in Teğmen Krusenstern’in Gemi Kazası diye çevirebileceğimiz öyküsü de ilk olarak bu dergide yer alıyor.
Her ne kadar Fransa’nın dünyaya bakışını, ileri görüşünü kıskansam da konuyu büyütmek istemiyorum; beni ilgilendiren 1869’da 1862-1864 yazılarının toplandığı volume 19’daki şu paragraf ve gravür :
… Le charmeur de tortues n’emploie pas d’autre procédé que le chant et la cadence d’un tamtam métallique. Ses élèves marchent à la file, exécutent des évolutions variées, et finissent par monter, sanssecours humain, sur une table basse, les plus grosses de ces bonnes bêtes faisant le pont aux plus petites; puis elles se rangent d’elles-mêmes en trois ou quatre piles, comme l’on entasserait des plateaux d’écaille. …
Le Tour du Monde, 1969, v. 19, s.407 (açıklama: gravür ile paragraf aynı sayfada değil)
Tercümesi yaklaşık şöyle bir şey:
… Kaplumbağa büyücüsü, şarkı ve metal bir davul ritmi dışında başka bir yöntem kullanmaz. Öğrencileri sıra halinde yürür, çeşitli hareketler yapar ve en büyükleri, küçüklerin köprülerinden geçerek, insan yardımı olmadan alçak bir masaya çıkar; sonra kendiliğinden üç veya dört yığın halinde toplanırlar, tıpkı kaplumbağa kabuğundan tepsilerin yığılması gibi. …
Bu sayfa Kaplumbağa Terbiyecisi adıyla bildiğimiz tablonun ressamı Osman HAMDİ BEY’in, ilk görev yeri olan Bağdat’ta okuyup babasına (sanırım) 1969’da yazdığı mektupta bahsettiği sayfa. Yani o meşhur, milli değer Kaplumbağa Terbiyecisi tablomuza esin kaynağı olduğu düşünülen yazı ve gravür işte bu.
Küçük insan için dünya büyük, büyük insan için dünya küçük.
