Günümüzde başta üniversiteler olmak üzere, digital ortam dahil, araştırma kurumlarında, resmi kurumlarda, vakıf, dernek, sivil toplum kuruluşları gibi kurulumların süreli yayınlarında her yıl binlerce makale yazılıyor. Birçok makaleyi akademik çevre dışından vatandaşlar olarak bizler göremesek de bu makaleler sivil, amatör veya uzman dergilerde yayımlanıyor. Makalelerin hemen hepsinde onlarca, hatta bazılarında yüzden fazla atıf yer alıyor ve ilgili eserler kaynakçada gösteriliyor. Yani makaleyi yazan kişi görüşlerine dayanak olarak daha önce bu alanda çalışmış kişileri işaret ediyor, bir anlamda onlardan destek alıyor. Ama acaba yıllarını verip o eserleri kaleme almış akademisyenler, araştırmacılar bir kaynak olarak yararlanılan eserlerinden telif alıyorlar mı?
Bence yazıda kullanılıp kaynakçada yer alan eser başına yazarına telif ödenmeli. Yazar yaşadığı sürece bu ödeme yapılmalı, yazar vefat etmişse eserin kaleme alınışında itibaren elli yıl süreyle bu ödeme devam etmeli. Böylece hem o yazarın emeğine saygı gösterilmiş olur hem de yazara küçük de olsa maddi, manevi destek sağlanmış olur. Neden manevi diyorum? Çünkü birçok yazar eserinin hangi yazıda kaynak gösterildiğinden bile habersiz; halbuki sistem kurulduğunda telifin nereden geldiği otomatik olarak görülebilir ve böylece yazar da ilgili esere ulaşıp kendisine hangi yönden atıf yapıldığını görebilir, sevinir, gerekiyorsa cevap, karşılık verebilir.
Telif ücreti ne kadar olmalı? Tartışılabilir. Yüksek olmasına gerek yok; 1 TL veya 10 TL olabilir. Akademik yazı yazan bir kişinin 50 eser kaynak gösterdiğinde 500 TL ödemesi çok değildir diye düşünüyorum. Yılda kaç makale yazabilir ki! Kaldı ki bu ödemeyi akademisyenleri için üniversiteler üstlenebilirler.
Akademik telif ücreti önerim üzerine düşünerek geliştirilebilir diye düşünüyorum.
