Amasya kırsalında en çok kullanılan kelimelerden biridir heri. Ben şahsen Türkçe’de hiç kullanılmayan bir harfle yazılması gerektiği kanısındayım, hêri şeklinde. Yumuşak e: ê. Hala ve hâlâ kelimelerindeki telaffuz farkı gibi düşünebiliriz.
Türk Dil Kurumu Tarama Sözlüğü’ndeki Amasya, Çorum bölgesi heri karşılığı “seslenme ünlemi“. Bu açıklamadan benim anladığım “hop, hey, hişt” gibi bir kelime, yani anlamı yok, çünkü anlam karşılığı verilmemiş. (Gerçi TDK anlamlı, anlamasız her türlü seslenmeye ünlem demiş ama… o da tartışmalı bence?)
Birine seslenirken kimse “Heri!” diye seslenmez. Heri kelimesi doğrudan muhatabına kullanılır, ortaya söylenmez. Örneğin birine uzaktan bağırarak “Heri! Saat kaç?” benzeri bir kullanım yanlıştır. Heri kelimesi cümle başında kullanılmaz, ben hiç denk gelmedim. Ama şu örnekler doğrudur, “Arabayı çalıştır da gidelim, heri!” veya “Gel heri, bir yardım et de kaldıralım şunları.” En kısa ve yaygın kullanımı “Yok heri!”dir. Bunlar gibi örneklerden yola çıkarak insanlar internette çok anlamlılık yüklemişler, yerine göre değiştirerek birader, boş ver, hadi, kardeş vs. anlamlarını karşılık vermişler.
Bana kalırsa her yere cuk oturan bir tane anlamı var heri kelimesinin, o da: Hemşehrim. Kadına da söylersin, erkeğe de. Zorda da kullanırsın, ferahta da. Büyüğüne de hitap edebilirsin, küçüğüne de. Kısacası heri bence hemşehrim kelimesinin kısalmış hâlidir.
Yazının başlığındaki fotoğraf ne alaka, derseniz… O da benim Amasya’daki tarlam heri!
